Hrišćanski post

Post u pravoslavlju nije dijeta niti puko odricanje od hrane. On predstavlja duboki duhovni proces kroz koji se vernik uči uzdržanju, smirenju i unutrašnjem preobražaju. Post je vekovima sastavni deo pravoslavne vere i neodvojiv je od molitve, pokajanja i duhovnog rasta.

U pravoslavnom učenju, čovek se posmatra kao jedinstvo tela i duše. Zato se i post odnosi na oba aspekta - telesni i duhovni - jer bez njihovog zajedničkog delovanja nema istinskog napretka u veri.

Šta je post u pravoslavnom hrišćanstvu?

Post u pravoslavnom hrišćanstvu podrazumeva uzdržavanje od mrsne hrane, ali i od grešnih misli, želja i dela. Iako se najčešće vezuje za ishranu, njegov pravi smisao je mnogo dublji.

Sveti oci uče da telo i duša stalno međusobno deluju - ono što se događa u duši ostavlja trag na telu, i obrnuto. Zbog toga post nije usmeren ka slabljenju tela, već ka jačanju duše i obuzdavanju strasti.

Bez duhovnog posta, telesni post gubi svoj puni smisao. Kako ističu crkveni oci, sam uzdržaj od hrane, bez unutrašnje promene, ne donosi duhovnu korist.

Svrha posta - zašto se posti?

Cilj posta nije mučenje tela, već oslobađanje čoveka od strasti. Pravi post znači:

• uzdržavanje od loših misli i dela
• borbu protiv gordosti, zavisti i pohote
• jačanje samokontrole i smirenja
• približavanje Bogu kroz molitvu

Istinski post vodi ka smirenju, a smirenje donosi spoznaju da se spasenje nalazi jedino u Božijoj milosti.

Vrste posta u pravoslavnoj crkvi

Višednevni postovi

Pravoslavna crkva propisuje četiri velika višednevna posta tokom godine:

• Veliki post i Strasna ili Stradalna nedelja - traje ukupno 7 sedmica i smatra se najvažnijim i najstrožim postom
• Petrovski post - počinje posle Duhova i traje u zavisnosti od datuma Vaskrsa (od nekoliko dana do oko 40)
• Velikogospojinski post - traje 14 dana i posvećen je Presvetoj Bogorodici
• Božićni post - traje 40 dana i priprema vernike za praznik Rođenja Hristovog

Jednodnevni postovi

Pored višednevnih postova, u pravoslavlju postoje i značajni jednodnevni postovi:

• Svaka sreda i petak (osim u trapavim sedmicama)
• Krstovdan - uoči Bogojavljenja
• Usekovanje glave Svetog Jovana Krstitelja
• Vozdviženje Časnog Krsta (Krstovdan)

Lični ili zavetni post

Lični ili zavetni post praktikuju vernici iz ličnih duhovnih razloga - radi jačanja vere, pokajanja ili kao zavet određenom svetitelju. Pravoslavna crkva odobrava ovakvu vrstu posta, ali se preporučuje savetovanje sa nadležnim parohom, kako bi post bio duhovno koristan i primeren mogućnostima vernika.

Trapave sedmice - kada se ne posti

Trapave sedmice su periodi u godini kada se post ne drži, čak ni sredom i petkom:

• Sedmica posle Nedelje Mitara i Fariseja
• Siropusna sedmica
• Svetla sedmica (posle Vaskrsa)
• Duhovska sedmica (posle Duhova)
• Sedmica posle Božića

Hrišćanski post u pravoslavlju nije spoljašnja forma, već unutrašnja borba i put ka duhovnom očišćenju. On podseća vernike da se istinska promena ne događa samo na tanjiru, već u srcu i mislima. Kada se post praktikuje sa smirenjem, rasuđivanjem i molitvom, on postaje snažno sredstvo duhovnog rasta i približavanja Bogu.